Paranın Hikayesi

Paranın Hikayesi
Para Nedir? Para; üzerinde rakamsal değer taşıyan kağıt veya madeni bir ödeme aracıdır. Para, karşılığında mal ve hizmet almamızı ve vermemizi sağlar. Bugün, alışveriş yaparken satın almak istediğimiz ürün ve hizmet için para kullanırız, ancak bu her zaman böyle olmadı.
Takas Sistemi Binlerce yıl önce para, henüz icat edilmemişken insanlar nesneleri takas ederek alışveriş yapardı. Bu sistemde hayvan, buğday, boncuk gibi nesneler birbirleriyle takas edilirdi. örneğin tavukları olan kişi belki yumurta karşılığında fırıncıdan ekmek, sütçüden süt veya çiftçiden sebze alabilirdi. Ancak bu sistem hem çok zahmetli hem de pratik değildi çünkü:-
•Nesneler her zaman kolayca taşınabilen şeyler değildi. örn. Cebinde kaç tavuk veya koyun taşıyabilirsin? •Nesneler her zaman kolayca bölünebilen şeyler değildi. örn. 3 tavuk karşılığında bir inek adil bir takas olur mu? İneğin sadece bir kısmını takas edebilir misin? • Nesneler takas edilmeyi beklerken bozulabilir, küflenebilir, kokabilirdi. örn: Satmak istediğin ekmek küflenmişse takas edebilir misin? •Takas yapılacak nesne her zaman karşı tarafın almak istediği şey olmayabilirdi.örn. Turşucu senden yumurta almak istiyor, sen de turşu sevmiyorsan turşu karşılığında yumurtalarını takas eder misin? Alışverişteki bu zorlukları aşmak için insanlar parayı icat etti.
Madeni Para İlk para madeni olarak bundan 2700 yıl önce Türkiye'nin batı Anadolu bölgesinde (Manisa, Salihli, Uşak) yaşamış bir halk olan Lidyalılar tarafından icat edildi. Lidyalılar parayı altın, gümüş, bakır veya bu metallerin karışımından sikke olarak ürettiler ve değerine göre ayırt edebilmek için üzerlerine çeşitli damgalar koydular. Eğer incelersen bizim madeni paralarımızın da damgalı olduğunu göreceksin. Madeni Türk paraları yukarıdaki paralara benziyor mu? Türk paralarında hangi damgalar var? Deri Para Zaman içinde ticaret yapan insanlar yanlarında torbalar dolusu madeni para taşımak istemediler. Bu hem zor hem tehlikeliydi. Büyük para torbaları ağır olduğu için taşıması zor ama içinde ne olduğunu bilen hırsızlar için çalması kolaydı. Bu zorluğu aşmak için 2100 yıl önce çinliler, Han Hanedanlığı döneminde, deriden yapılmış bir çeşit para icat etti. Geyik derisinden üretilmiş ve özel süs ve mühürlerle renklendirilen deri para, banka görevi gören, özel takas evinde saklanırdı. Deri para almak isteyen kişi metal paralarını veya takas edebileceği başka ürünlerini (buğday, yeşim taşı, deniz kabukları gibi) bu takas evine götürür, karşılığında deri para alırdı. Alışveriş yaptığı zaman satıcıya deri parayla ödeme yapardı. Malını deri para karşılığı veren satıcı daha sonra deri parayı takas evine götürür madeni parayla değiştirirdi. Uçan Para Zaman içinde, 7.yüzyıldan başlayarak Tang ve Sung Handanlıkları döneminde, çinliler parayı deri yerine kağıttan yapmaya başladı. Kısa süre içinde insanlar bu paraya “uçan para" adını taktı çünkü kağıt, deri kadar ağır olmadığı için rüzgarda kolayca uçurabilirdi.
13.yüzyılda, çin'in Yuan Hanedanı kurucusu İmparator Kubilay Kaan (1215-1294), kağıt para kullanımını bütün çin'e yaymak istedi. Bunun için binlerce insanın çalıştığı bir matbaa kurdu. Oymalı taş bloklarla basılan kağıt para kullanımı tüm çin'e bu dönemde yayıldı.
İmparator Kubilay Kaan 13.yy.
Taş Baskı bloku
Taş blok baskılı kağıt para
Avrupa'da Kağıt Para (Banknot) Avrupa kağıt parayı 13.yüzyılda Venedikli gezgin Marco Polo'nun yazdığı kitapta tanıdı. çin'i gezen ve orada kağıt parayla tanışan Marco Polo (1254-1324), bu son derece pratik ve zekice uygulamayı kitabında yazmıştı. Buna göre, Avrupalı “bankerler" (para tüccarları) 13.yüzyıldan itibaren bir çeşit kağıt para işlevi gören yazılı “senet" (para yerine geçen kağıt) çıkardı.
Marco Polo'nun KitabıMarco Polo
Altın ve diğer değerli madeni paralarını yanında taşımak istemeyen “tüccarlar" madeni paralarını bankerlere emanet eder, karşılığında onlardan elle hazırlanmış senet alırdı. Malını senet karşılığı satan kişi parasını almak istediği zaman elindeki senedi bankere götürür madeni paralarla değiştirirdi. Zaman içinde elle hazırlanmış senet yerine basılmış para sistemine geçildi. Avrupa'nın ilk basılı parası 1661'de İsveç'te çıkarıldı ancak kullanımı uzun yıllar yaygınlaşmadı. Avrupa'da basılı kağıt para kullanımı 1718'den sonra Fransa'da başladı.
Türkiye'de Kağıt Para Osmanlı Dönemi - Kaime ve Evrak-ı Nakdiye Osmanlı kağıt parayı 1840'da, Avrupa'dan neredeyse 600 yıl sonra kullanmaya başladı. “Kaime" adı verilen ilk Osmanlı kağıt para elle yapılıyordu ancak bu yöntem çok pratik olmadığı için 1842'den sonra matbaada basılmaya başladı. 1915'de Osmanlı hükümeti parasında bazı değişiklikler yaptı ve adını “Evrak-ı Nakdiye" olarak değiştirdi.
Elle hazırlanmış - 1916
Matbaada basılmış - Kaime 1840
Osmanlı Parası Evrak-ı Nakdiye - Kaime 1842
Türkiye Cumhuriyeti Parası - Türk Lirası 1923'de kurulan Cumhuriyetimizin ilk paraları 1927' de basıldı ve Türk Lirası adını aldı. İlk basılan Türkiye Cumhuriyeti parası eski yazıyla basıldı. Cumhuriyetimizin parası olduğunu gösteren en büyük özelliklerden biri 50, 100, 500 ve 1000 TL üzerinde bulunan Cumhuriyetimizin kurucusu ATATüRK portresiydi. Türkiye Cumhuriyeti parası 1928 yılında gerçekleşen harf devriminden sonra ilk defa 1937'de Latin harflerle basıldı.
Türkiye Cumhuriyeti Parası - 1927 Türkiye Cumhuriyeti Parası - 1937
“Plastik Para" Bugün, yanımıza kağıt veya madeni para almadan, küçük plastik bir kartla alışverişe gidebiliriz. Plastikten yapıldığı için insanlar bu karta ilk zamanlar “plastik para" adını taktı. 1946'da Amerikalı John Biggins tarafından icat edilen “plastik para", para yerine geçen banka kartı ve kredi kartı olarak hayatımıza girdi. Kart, banka tarafından kart sahibine özel hazırlanır. üzerinde, banka ve kart sahibi adı; özel seri numarası ve son kullanım tarihi gibi gözle görülebilen bilgilerin dışında, şifre; harcama limiti; ne kadar harcama yapıldığı; ne kadar harcama yapılabileceği gibi gözle görülmeyen bilgilerin içinde barındığı elektronik bir ‘çip' vardır. Kartla alışveriş parasız alışveriş midir? Kartla alışveriş, parasız alışveriş demek değildir. Kartla yaptığımız harcamalar kart üzerindeki ‘çip'e kaydedilir. Bu bilgiler harcama yaptığımız yerlerde kullanılan POS cihazı kanalıyla bankaya bildirilir. ödeme zamanı gelince kağıt ve madeni paralarımızla bankaya geri öderiz.
Paralarımızı Tanıyalım Paralarımızın üzerinde ne gibi özellikler var? Her ülkenin kendi parası vardır ve üzerlerinde hangi ülkeye ait olduğu yazar. Evde bir büyüğünle altta resimleri olan paralarımızın gerçeklerini inceleyebilirsin. İncelerken, sana dikkat etmen gereken özellikler için birkaç ipucu: Nasıl bir kağıt kullanılmış? üzerinde ne gibi yazı, resim ve süsler var? Kağıt parayı ışığa tutunca ne görüyorsun?


Bu Sanal Mağazada Elektronik Ticaret için ProjeSoft E-Ticaret yazılımı kullanılmaktadır.